Jienârekinistem já vaaljâi puáđus

Jienârekinistem algâttuvvoo valjâtoimâttâs maŋa čuávvoo vuossaargâ tijme 9. Talle liäkkojeh poostâ peht tâi mudoi toimâttum vuolgâttâskoverteh já merkkejuvvojeh návt jienâstâm ulmuuh vuolgâttâsreeivâ miäldásávt valjâluvâttâlmân.

Jienârekinistem algâttem maŋa puáttám vuolgâttâskoverteh kuáđđojeh lehâhánnáá huámmášumán väldihánnáá. Lasseen jienâstem kuáđđoo huámmášumán väldihánnáá, jis miinii Sämitiggeest adelum laavâ (414/2025) 35 § iähtu ij olášuu, tego vuolgâttâsreeivâ vááijuvvuotâ tâi jienâsteijee jáámmám ovdil valjâtoimâttâs algâttem.

Ko puoh jienâstâm ulmuuh láá merkkejum valjâluvâttâlmân já jienâstmist huámmášumán väldihánnáá kuođđum valjâkoverteh vuolgâttâskovertij siste láá sierrejum meddâl tuhhiittum valjâkovertij juávhust, te tuhhiittum valjâkoverteh piäijojeh lehâhánnáá valjâuurnán.

Ko puoh tuhhiittum valjâkoverteh láá valjâurnáást, liäkkojeh puoh valjâurnáh já toi siste leijee valjâkoverteh. Valjâpeeivi adelum jienah iä lah valjâkovertij siste, tastko jienâsteijee piäjá jienâstemliipu uurnán tagarin.

Jienâi rekinistem várás jienâstemliipuh juáhhojeh tienuuvt, ete jieškote-uv iävtukkâs pyerrin adelum jienah láá jieijâs juávkkun. Hilgum jienâstemliipuh iäruttuvvojeh jieijâs juávkkun. Jieškote-uv juávhui jienâstemliipui meeri rekinistoo. Jienârekinistmist tuálloo sierâ pevdikirje.

Jesâneh väljejuvvojeh jienâmere vuáđuld vistig kieldâkuáhtásij tiätumeerij vuáđuld: ucemustáá kyehti jeessân já ohtâ värijeessân kalga leđe Iänuduv, Aanaar já Ucjuv kieldâst jieškoođeest-uv sehe Suáđigil kieldâ Laapi palgâs kuávlust. Loopah 13 jesânid väljejuvvojeh jienâmere vuáđuld, kuittâg tienuuvt, ete ucemustáá vittâ jeessân kalgeh leđe sämmilij päikkikuávlust.

Sämitige jesânin šaddeh väljejuđ 21 puoh enâmustáá jienâid finnim iävtukkâssâd, toin iävttoin, ete sii juávhust láá ucemustáá Sämitiggeest adelum laavâ (414/2025) 10 §:st asâttum meeri iävtukkâsah

• Aanaar, Ucjuv já Iänuduv kieldâin sehe
• Suáđigil kieldâ Laapi palgâs kuávlust.

Jis 10 §:st asâttum mereh iä tievâ, te koččâmušâst orroo kieldâst tâi kuávlust väljejuvvojeh čuávuvâžžân enâmustáá jienâid finnim iävtukkâsah  tienuuvt, ete 10 § vátámâšah olášuveh.

Jis päikkikuávlu monnii kieldâst tâi kuávlust iä lamaš laavâst asâttum meeri iävtukkâsah, te väljejuvvojeh čuávuvâžžân enâmustáá jienâid finnim iävtukkâsah päikkikuávlust.

Värijesânin väljejuvvoo Aanaar, Ucjuv já Iänuduv kieldâst sehe Suáđigil kieldâ Laapi palgâsist orroo iävtukkâsâin iävtukkâs, kote lii finnim väljejum iävtukkâsâi maŋa čuávuvâžžân enâmustáá jienâid.

Jis kyevti tâi maaŋgâ iävtukkâsâst lii siämmáš jienâmeeri, te sii koskâsâš oornig čuávdoo vuárbádmáin.

Iävtukkâs kieldâ tâi kuávlu jienârekinistmist miärášuvá ton mield, kost sust lii lamaš päikkikieldâ talle, ko meriäigi iävtukkâssân aasâtmist nuuvâi.

Valjâlävdikodde tieđeet vaaljâi algâmudo puátusist jienârekinistem kiergâttem maŋa.

Vaaljâi tärhistemrekinistem ráhtoo tienuuvt, ete valjâlävdikodde puáhtá nonniđ vaaljâi puáttus čuákkimist, mon tot tuálá kuálmád peeivi jienârekinistem aalgâtmist.

Vaaljâi puáđus almottuvvoo ájáttâlhánnáá riehtiministeriön, vâi tot puáhtá meridiđ Sämitige jesânijd já värijesânijd tooimân čuávuváá toimâpajan.

Väljejeijeeseervi äššiulmust já väriäššiulmust lii vuoigâdvuotâ leđe mieldi jienârekinistmist.